Inkomensafhankelijke boetes

Minister Grapperhaus is er helemaal klaar mee. Weggebruikers die roekeloos rijden, rijden onder invloed van verdovende middelen of de automobilisten die gebruik maken van een mobiele telefoon tijdens het autorijden, zullen in de nieuwe wet van de minister van Veiligheid en Justitie moeten rekenen op (hogere) gevangenisstraffen. Rijden onder invloed zou van maximaal drie maanden gevangenisstraf naar maximaal een jaar gevangenisstraf moeten gaan, deze verhoging geldt tevens voor het doorrijden na een ongeval. Voor het gebruik maken van een mobiele telefoon tijdens het autorijden staan nu gepaste boetes, maar de minister wil een straf van maximaal twee jaar (!) voor appen achter het stuur, dat kan oplopen tot zes jaar als er een ongeluk met gevolgen uit voortkomt. Op deze manier wil de minister de verkeersveiligheid behouden of zelfs nog vergroten. Maar minister, heeft u er ook over nagedacht om boetes inkomensafhankelijk maken?

Wat houden inkomensafhankelijke boetes in?
Het is in eerste instantie een gek idee, althans vond ik: boetes inkomensafhankelijk maken. Want waarom zou je, we hebben toch al een progressief belastingstelsel? Totdat ik dacht aan de rechtvaardigheid van straffen en het ideaal erachter begreep:

  1. Vergelding
  2. Preventie
  3. Schadevergoeding

Momenteel wordt er in Nederland geen onderscheid gemaakt in de hoogte van geldboetes in gelijke situaties. Een overtreding is een overtreding, dus de sanctie is gelijk, ongeacht het inkomen. Maar is de sanctie daadwerkelijk even zwaar? Wij studenten weten dat aan het einde van ons geld altijd nog een stukje maand over is voordat Ome Duo weer stort. Een boete voor door rood rijden van €230 + €9 administratiekosten zal voor de gemiddelde student relatief een veel zwaardere straf zijn dan voor ING-topman Hamers. Voor ons betekent alleen die €9 administratiekosten al dat we onze lening op maximaal moeten zetten of weer een paar avondjes extra moeten werken bij ons horeca-uitzendbureau, Hamers daarentegen betaalt het gehele bedrag lachend. Teruggaand naar de drie basisprincipes van de rechtvaardigheid van straffen, is er bij de heer Hamers sprake van vergelding, preventie en schadevergoeding? Hierop kunnen we volgens mij unaniem nee antwoorden.

Buitenland
Hoe is dit in andere landen? Het is zeldzaam, maar er zijn een paar landen die dit systeem al eerder ingevoerd hebben. Zwitserland en Zweden gebruiken dit systeem al lang en in Finland kreeg iemand laatst een boete van maar liefst €54.000! Dit lijkt een enorm bedrag, maar de overtreder om wie het ging had wel een jaarsalaris van maar liefst €6,5 miljoen per jaar.

Hoe kwam dit bedrag tot stand? In Finland wordt er eerst gekeken naar het netto besteedbaar dagloon. Vervolgens wordt dit dagloon gedeeld door twee waarna dit bedrag met een multiplier, afhankelijk van de zwaarte van de overtreding, vermenigvuldigd wordt. In dit specifieke geval ging het om een snelheidsovertreding van 15 kilometer per uur met een daaraan verbonden multiplier van 12. Van vergelding, preventie en schadevergoeding was in dit geval al zeker veel meer sprake.

Doorvoeren in Nederland
Ik zeg absoluut niet dat dit in Nederland doorgevoerd moet worden en dat de boetes voor lage inkomens omlaag moeten, wel lijkt dit binnen de ideale wereld de meest eerlijke regelgeving te zijn. Toch zitten er natuurlijk ook veel nadelen aan het invoeren van zo een systeem. Ten eerste wordt het fiscaal gezien weer gecompliceerder in Nederland. Dit is ook een van de voornaamste redenen dat meer en meer partijen streven naar een btw-tarief dat altijd gelijk is. Er zijn namelijk een paar aparte gevallen waarin de verdeling niet helemaal logisch lijkt. Repareren van elektrische fietsen is 6%, maar repareren van snorfietsen is 21%. Condooms hebben een btw-percentage van 6%, viagra heeft 0% (zie hier meer gekke voorbeelden). Daarnaast geeft alleen kijken naar besteedbaar inkomen vaak niet een representatief beeld als er niet naar vaste lasten gekeken wordt. Een 20-jarige thuiswoner met een inkomen van bijvoorbeeld €2500, kan een boete makkelijker betalen dan een alleenstaande moeder van vier kinderen met hetzelfde inkomen. Bovendien zou het de veiligheid op de weg niet ten goede komen als boetes voor lage inkomens omlaag zouden gaan. In de lagere milieus heeft, zeker onder jongeren, de verkeersveiligheid niet altijd de hoogste prioriteit op de weg. Zwart werken komt binnen die invloeden ook vaker voor, dus dit zou een vrijbrief geven voor nog roekelozer rijden en lakser omgaan met de regels. Tevens, op wiens naam staat de auto geregistreerd? Voor een miljonair wordt het dan natuurlijk perfect om de auto op de naam van diens partner of kinderen te zetten. Als laatste, welke overtredingen worden allemaal inkomensafhankelijk? Wordt dit beperkt tot alleen verkeersboetes of kost een papiertje op de grond gooien door een afgestudeerde mr.drs.-student straks ook duizenden euro’s?

Andere oplossingen
Persoonlijk was ik altijd voor het ideaalbeeld van inkomensafhankelijke boetes, maar denk ik nu dat zij hun doel voorbij streven. Het bepalen van de hoogte van de boete wordt te complex, het zal nooit 100% eerlijk worden en  het wordt misschien juist oneerlijker wanneer boetes gebaseerd gaan worden op inkomen. Maar hoe kunnen we structurele wegmisbruikers dan dan het beste aanpakken? Nou, waarschijnlijk op de manier hoe Grapperhaus nu de weg is ingeslagen. Strenger straffen voor een ieder die de verkeerswet overtreedt. Niet alleen voor beginnend bestuurders die 40 kilometer te hard rijden op snelwegen of aan het bumperkleven zijn, maar voor elke weggebruiker en elke verkeersovertreding. Natuurlijk, we moeten geen rijbewijzen gaan innemen bij twee verkeersovertredingen van 7 kilometer per uur, maar personen die meer dan maandelijks kleine boetes krijgen, rijden naar mijn idee structureel met Flitsmeister aan te hard en moeten dus strenger aangepakt worden om de verkeersveiligheid weer te bevorderen. Deze verkeersveiligheid is trouwens wel ontzettend hoog hier in Nederland en die moeten we daarom zeker koesteren!

Sluiten