Prinsjesdag: de nabeschouwing

De glazen koets, die prachtige hoedjes, het wuiven op het balkon. Heel mooi allemaal, maar daar gaat het ons natuurlijk niet om. Knaken! Dat is belangrijk! De grootste vraag van alle Nederlanders op het moment is: Gaan we erop vooruit?

Eerst een terugblik op vorig jaar. De begroting van 2016, gepresenteerd in 2015, was de eerste Miljoenennota waarin de basisbeurs voor studenten werd geschrapt. Dat wilde volgens minister Jet Bussemaker zeggen dat er meer geld vrijkwam om het hoger onderwijs kwalitatief te verbeteren. Het is misschien te vroeg om te oordelen na een klein jaar, maar wat hebben we daar al van gemerkt? Nog niet veel. Het geld dat vrijkwam door de afschaffing van de basisbeurs wordt geïnvesteerd in langdurige projecten, waar de eerste vruchten pas later van te plukken zijn.

Volgens de monitor Beleidsmaatregelen 2015 van het ministerie van Onderwijs werd er na de invoering van het leenstelsel gemiddeld honderd euro per maand meer geleend. Dit betekent dat de uiteindelijke studieschuld van studenten, die onder het leenstelsel vallen, hoger uit zal vallen dan die van studenten met een basisbeurs. Dit leidt tot meer financiële moeilijkheden later in het leven, maar heeft volgens de monitor nog niet geleid tot een toename van financiële moeilijkheden voor huidige studenten. Wel is het zo dat studenten die alleen lenen en niet werken, vaker moeilijkheden ervaren dan studenten die wel werken. Ook ervaren studenten met laagopgeleide ouders vaker financiële moeilijkheden dan studenten met hoogopgeleide ouders. Verder is door de invoering van het leenstelsel het aantal studenten dat op kamers gaat gehalveerd.

Natuurlijk is niet alleen het leenstelsel van belang voor studenten. Ook allerlei toeslagen en andere belastingvoordelen vinden gretig aftrek bij studerenden. Volgens de begroting van 2016 stegen de zorgpremies met gemiddeld 7 euro per maand, en steeg de zorgtoeslag met 6 euro per maand. Een euroknallertje minder per maand dus voor de hongerige studenten. Verder ging het verplicht eigen risico wel met twintig euro omhoog, dus zij die zorg nodig hadden, gingen er nog harder op achteruit. De huurtoeslag dan. Deze geldt vanzelfsprekend alleen voor de uitwonende studenten, maar zij zijn dan ook de enige die huur moeten betalen. Deze is afhankelijk van een groot aantal factoren: huurbedrag, medehuurders, inkomen en leeftijd van de huurder(s). Door de bank genomen steeg de huurtoeslag gemiddeld met zeven euro per maand. De huurprijzen zijn gemiddeld procentueel gedaald in de laatste jaren in Rotterdam, dus hier hadden we misschien een lichtpuntje te pakken.

De laatste jaren is het aantal studenten met een betaalde baan gelijk gebleven. Ook eerstejaars studenten die onder het leenstelsel vallen zijn niet veel meer gaan werken dan het jaar ervoor. Aangezien iedereen ander werk heeft, en iedereen een ander bedrag per uur verdient, zijn er weinig conclusies over de koopkrachtstijging of –daling door werk.

Dan naar het komend jaar. Oma’s zijn lief, het bezitten van een eigen woning is heel erg gaaf, maar dit is van weinig belang voor ons als studenten. Daarom focussen we ons nu vooral op relevante gegevens voor studenten en aankomend juristen/economen.

Zo krijgen het OM en de Rechtspraak respectievelijk 13 en 35 miljoen extra. Voor het OM is dit geld vooral voor het aanpakken van cybercriminaliteit, dus voor onze toekomst weinig van belang. De rechtspraak krijgt met de 35 miljoen echter een stuk meer ademruimte. Dit betekent dat de rechtspraak kwalitatief beter wordt omdat rechters meer de tijd kunnen nemen voor een goede behandeling. Ook voorgenomen sluitingen van rechtbanken worden hiermee voorkomen. Goed nieuws dus voor het recht en ook goed om te zien dat er geluisterd is naar de klachten die vanuit de rechtsprekende macht zijn gekomen.

Het eigen risico blijft 385 euro. Dit betekent dat de mensen die zorg gebruiken, maar 385 euro daarvan zelf hoeven te betalen, de rest komt toe aan de verzekering. Over dit eigen risico is, met oog op de verkiezingen, veel te doen. Zo wil een aantal, vooral linkse, partijen dit eigen risico afschaffen. Hoewel het eigen risico dus gelijk blijft, gaat wel de zorgtoeslag omhoog. Er is ook goed nieuws voor de uitwonende studenten met een eigen voordeur: gemiddeld ontvangen zij in 2017 €10,50 per maand meer aan huurtoeslag. Cashen! Niet iedereen heeft echter een eigen voordeur, zij zullen wel de hogere huren gaan voelen. Dokken!

Ten slotte het onderwijs, toch het element dat ons allemaal bij elkaar brengt. 145 miljoen euro wordt geïnvesteerd in beter onderwijs. Daarvan komt een groot deel toe aan betere docenten met betere arbeidsvoorwaarden. Met andere woorden, de basisbeurs die wij moesten inleveren, komt in de beurs van zij die ons lesgeven. Sterk staaltje nivellering van onze Jet.
Dan komt ook nog €55 miljoen toe aan ‘de bevordering van gelijke kansen’, maar omdat dit vooral op het mbo wordt toegepast, merken wij er weinig van. Wat we wel merken is een verhoging van het collegegeld. In collegejaar 2017-18 komt deze voor het eerst boven de €2.000, waarmee deze ondertussen een fikse kostenpost is geworden.

In conclusie: Studenten gaan er niet op vooruit. We zullen echter ook niet veel in moeten leveren. Maar de tijd van de rijke, eeuwige student is nu echt voorbij.

Als toegift wil ik nog even een kleine ironie aanstippen in de Troonrede. Alleen in Nederland kan in dezelfde toespraak door de koning uitgesproken worden dat er ‘lang is gestreden voor een aantal democratische waarden, waaronder de scheiding van kerk en staat’ om een minuut later uit de mond van diezelfde koning de woorden te horen: ‘U mag zich gesteund weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met mij om kracht en Gods zegen voor u bidden’. Gelukkig voor hem is onze koning al lang geen student meer.

Sluiten